โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (อพ.สธ.)
สนองพระราชดำริโดย มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา

การสำรวจและศึกษาพันธุ์จำปาดะ




        จำปาดะ (Champedak หรือ cempedak) มีชื่อพฤกษศาสตร์ว่า Artocarpus integer (Thunb.) Merr. (Moraceae) จัดเป็นไม้ผลสกุลเดียวกับขนุน (Artocarpus) มีถิ่นกำเนิดอยู่ในคาบสมุทรมลายู อินโดนีเซีย และเกาะนิวกินี ในประเทศไทยน่าจะเป็นไม้ผลที่นำเข้ามาปลูกเช่นเดียวกับขนุน จำปาดะมีลักษณะเป็นไม้ยืนต้น ใบเดี่ยว และมีขนปกคลุมแผ่นใบ มียางสีขาวขุ่น เป็นผลกลุ่มคล้ายขนุนแต่มีขนาดเล็กกว่า รูปร่างผลรูปทรงกระบอก เมื่อสุกเปลือกผลนิ่ม กลิ่นหอมแรงและรสชาติหวานจัด เนื้อผลที่เรียกว่า “ยุม” (ผลย่อยเป็นผลสดเมล็ดเดียวและมีเนื้อหุ้มเมล็ด) ไม่ค่อยหลุดออกจากแกนผลเนื้อผล จำปาดะสามารถนำมาทำอาหารได้หลากหลาย โดยรับประทานได้ทั้งเป็นผลไม้สดและชุบแป้งทอด ซึ่งเป็นที่นิยมในภาคใต้ของประเทศไทย สิงคโปร์ และมาเลเซีย

        ส่วนเมล็ดนำไปต้มให้สุกหรือใส่แกงไตปลาได้เช่นกัน จำปาดะมีเส้นใยแบบละลายน้ำ ซึ่งเป็นเส้นใยที่สามารถขับไขมันและสารพิษออกจากร่างกาย นอกจากนี้ยังมีเบต้าแคโรทีนและน้ำตาลสูง และในเมล็ดอุดมไปด้วยสาร แมนโนส (Madset al., 2001) เนื้อผลอ่อน ช่วยฝาดสมาน แก้ท้องเสีย เนื้อผลสุก บำรุงกำลัง เป็นยาระบายอ่อน ๆ เมล็ด ช่วยขับน้ำนมในสตรีหลังคลอด และบำรุงร่างกาย

         จำปาดะกับขนุนมีความใกล้ชิดทางพันธุกรรม ซึ่งก่อให้เกิดความผันแปรคล้ายคลึงทางรูปร่างลักษณะต่อกัน เนื่องจากการผสมข้ามพันธุ์หรือการกลายพันธุ์ ทำให้เกิดเป็นจำปาดะขนุน (จำปาดะหนุน) ปัจจุบันพบที่เกาะยอ จังหวัดสงขลา และจังหวัดสตูล โดยพันธุ์จำปาดะสามารถแบ่งออกได้เป็น 2 กลุ่มพันธุ์ คือ จำปาดะขนุนและจำปาดะบ้าน เมื่อผลสุกจะส่งกลิ่นแรงคล้ายทุเรียน มีการปลูกกันทั่วไปในภาคใต้ตั้งแต่จังหวัดชุมพรลงไป ซึ่งจังหวัดที่มีพื้นที่ปลูกมาก คือ อำเภอควนโดน จังหวัดสตูล จนถือว่าเป็นผลไม้ประจำจังหวัด

        โดยพันธุ์จำดะที่มีชื่อเสียงในจังหวัดสตูลคือ พันธุ์ขวัญสตูล และพันธุ์วังทอง การสำรวจและศึกษาพันธุ์จำปาดะในอำเภอควนโดน จังหวัดสตูล จะทำให้ได้ข้อมูลเกี่ยวกับลักษณะประจำพันธุ์ของจำปาดะ ลักษณะทางการเกษตร แหล่งอาศัย รวมทั้งการใช้ประโยชน์จากพันธุ์จำปาดะ และที่สำคัญถือเป็นการสร้างจิตสำนึกให้กลุ่มชุมชุนในท้องถิ่นในอำเภอควนโดน จังหวัดสตูล ได้เล็งเห็นความสำคัญและประโยชน์ของพันธุ์จำปาดะที่มีความหลากหลายทางด้านพันธุกรรม (genetic diversity) ซึ่งเป็นฐานข้อมูลในการศึกษาและเพื่อการใช้ประโยชน์ต่อไป